Haberler

Manevi Tazminat Davalarında Yargılama Giderlerine İlişkin Haklılık Oranı Kuralı Anayasa Mahkemesince İptal Edildi

Anayasa Mahkemesi’nin 25.12.2024 Tarihli ve E.2024/29, K.2024/226 Sayılı Kararı Üzerine Güncel Değerlendirme

Anayasa Mahkemesi, 25 Aralık 2024 tarihli ve E.2024/29, K.2024/226 sayılı kararıyla, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 326. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ve yargılama giderlerinin tarafların haklılık oranına göre paylaştırılmasını öngören kuralı, manevi tazminat davaları yönünden Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir.

Söz konusu iptal hükmü, Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren dokuz aylık sürenin dolmasıyla birlikte yürürlüğe girmiş olup, manevi tazminat davalarına ilişkin yargılama giderleri rejimi bakımından uygulamada doğrudan sonuç doğurmaya başlamıştır.

İtiraz Konusu Kural ve Uygulamadaki Sorun Alanı

HMK m. 326/2 uyarınca, davanın kısmen kabulü halinde yargılama giderlerinin tarafların haklılık oranına göre paylaştırılması öngörülmekteydi. Bu kural, uzun yıllar boyunca manevi tazminat davalarında da aynen uygulanmış, talep edilen tazminat tutarının tamamının kabul edilmemesi durumunda davacılar bakımından yargılama gideri ve karşı vekâlet ücreti riski doğurmuştur.

Ancak manevi tazminat davaları:

• Tazminat miktarının objektif veya matematiksel bir hesaplama yöntemine dayanmaması,
• Hâkimin geniş takdir yetkisi,
• Davacının, dava açarken hükmedilecek tutarı öngörebilecek bir konumda bulunmaması

nedeniyle, maddi tazminat davalarından ayrılmaktadır.

Anayasa Mahkemesi’nin Belirleyici Tespiti: Öngörülemezlik

Anayasa Mahkemesi, kararında özellikle şu noktayı açık biçimde ortaya koymuştur:

Manevi tazminat davalarında, davacının talebinin hangi oranda haklı bulunacağını önceden öngörebilmesi mümkün değildir.

Bu bağlamda Mahkeme;

• Manevi tazminat tutarının hâkimin takdirine bağlı olması,
• Talebin bir kısmının reddedilmesinin davacıya kusur atfedilmesini gerektirmemesi,
• Buna rağmen yargılama giderlerinden sorumlu tutulmanın davacılar üzerinde caydırıcı bir etki yaratması

nedenleriyle, söz konusu kuralın mahkemeye erişim hakkını ölçüsüz biçimde sınırladığı sonucuna ulaşmıştır.

Bu yönüyle kural, Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilmiştir.

Yürürlüğe Giren Yeni Hukuki Durum

İptal kararının yürürlüğe girmesiyle birlikte:

• Manevi tazminat davalarında kısmi kabul – kısmi ret halinde,
• Davacıların, sırf talep edilen miktarın tamamı kabul edilmediği gerekçesiyle
  yargılama giderlerinden veya karşı vekâlet ücretinden sorumlu tutulmaları hukuki dayanağını kaybetmiştir.

Bu durum, uygulamada yerleşik kabul–ret oranı yaklaşımının manevi tazminat davaları bakımından artık sürdürülemeyeceği anlamına gelmektedir.

Uygulama Açısından Sonuçlar ve Değerlendirme

Karar, yürürlüğe girmesiyle birlikte:

• Manevi tazminat davalarında hak arama özgürlüğünü güçlendiren,
• Davacıların orantısız mali risklerle dava açmaktan kaçınmalarının önüne geçen,
• Usul hükümlerini, manevi tazminatın anayasal niteliğiyle uyumlu hale getiren

yeni bir yargısal çerçeve ortaya koymuştur.

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı, usul hukukunun şekli kurallarının, kişilik haklarının korunmasına hizmet eden manevi tazminat davalarında mutlak biçimde uygulanamayacağını açıkça ortaya koymaktadır.

Manevi tazminat davalarının, kişilik haklarının korunmasına hizmet eden anayasal bir hak arama aracı olduğu gerçeği dikkate alındığında, kararın hem yargısal pratiği hem de doktrini uzun vadede etkileyeceği kuşkusuzdur.